[Smart Doctor] โรคหลอดเลือดสมอง เรื่องที่หลายคนอาจยังไม่รู้จริง! | โรคหลอดเลือดสมอง ตอนที่ 1

Q. โรคหลอดเลือดสมองคืออะไร?

‘โรคหลอดเลือดสมอง’ เป็นหนึ่งในโรคที่เกิดขึ้นภายในสมองครับ แน่นอนว่าในสมองก็เหมือนกับอวัยวะอื่นๆ ที่สามารถเกิดโรคมะเร็ง การบาดเจ็บ หรือการอักเสบได้ แต่โรคหลอดเลือดสมองคือความผิดปกติที่เกิดขึ้นกับหลอดเลือดในสมอง ไม่ว่าจะเป็นการอุดตันหรือการแตกอย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งจะทำให้เลือดไม่สามารถไหลเวียนไปยังส่วนต่างๆ ของสมองได้ ส่งผลให้เนื้อเยื่อสมองบางส่วนถูกทำลายและไม่สามารถทำงานได้ตามปกติ สรุปคือโรคที่เกิดจากความผิดปกติของหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมอง ทำให้เกิดอาการทางประสาทอย่างกะทันหัน เช่น อัมพาต สูญเสียความรู้สึก เวียนศีรษะ หรือพูดไม่ได้ เราเรียกรวมๆ ว่า ‘โรคหลอดเลือดสมอง’ ครับ

Q. ปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญของโรคหลอดเลือดสมองมีอะไรบ้าง?

เนื่องจากเป็นโรคที่เกิดจากหลอดเลือดสมองอุดตันหรือแตก ปัจจัยทุกอย่างที่ทำลายหลอดเลือดจึงถือเป็นปัจจัยเสี่ยงทั้งหมดครับ จริงๆ แล้วสิ่งที่สำคัญที่สุดคือ ‘อายุ’ ครับ หลอดเลือดควรจะมีความยืดหยุ่นเหมือนตอนยังหนุ่มสาว แต่เมื่ออายุมากขึ้น ร่างกายก็เสื่อมถอยลงเหมือนหลังที่ค่อมลงหรือการเดินที่ติดขัด แต่อายุเป็นปัจจัยที่เราแก้ไขไม่ได้ ดังนั้นการควบคุมปัจจัยเสี่ยงที่เราจัดการได้จึงเป็นเรื่องสำคัญ ปัจจัยต่อมาคือ ‘ความดันโลหิตสูง’ ครับ โดยปกติความดันควรอยู่ที่ประมาณ 120/80 หากสูงกว่านั้นหลอดเลือดจะเริ่มถูกทำลาย จากสถิติพบว่าผู้ป่วยกว่า 70% มีความดันโลหิตสูง ซึ่งเป็นสาเหตุหลัก ถัดมาคือ ‘โรคเบาหวาน’ ครับ ผมพบว่าผู้ป่วยประมาณ 30% เป็นเบาหวาน ซึ่งโรคนี้จะทำลายหลอดเลือดอย่างต่อเนื่อง ทำให้ผู้ป่วยเบาหวานมีความเสี่ยงสูงกว่าคนทั่วไป นอกจากนี้ยังมี ‘การสูบบุหรี่’ สารในบุหรี่จะทำลายหลอดเลือดตลอดเวลา และอีกอย่างคือ ‘แอลกอฮอล์’ ครับ ยิ่งมีปัจจัยเหล่านี้มากเท่าไหร่ ก็จะยิ่งเสริมฤทธิ์กันทำให้เกิดอันตรายมากขึ้น การพยายามกำจัดปัจจัยที่ทำลายหลอดเลือดเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดโรคหลอดเลือดสมองจึงเป็นสิ่งที่สำคัญมากครับ

Q. โรคหลอดเลือดสมองส่งต่อทางพันธุกรรมมากน้อยเพียงใด?

ไม่มากครับ แม้จะมีแนวโน้มทางพันธุกรรมอยู่บ้าง เช่น หากพ่อแม่เป็นความดันโลหิตสูง ลูกก็มีโอกาสเป็นสูงขึ้น รวมถึงเบาหวานด้วย ซึ่งอาจทำให้ดูเหมือนโรคหลอดเลือดสมองเป็นกรรมพันธุ์ แต่จริงๆ แล้วมันไม่ใช่โรคทางพันธุกรรมโดยตรงครับ กรณีที่เป็นจากพันธุกรรมจริงๆ นั้นพบได้น้อยมากจนคนทั่วไปไม่จำเป็นต้องกังวล ให้คิดเสียว่าอาจมีแนวโน้มบ้างเล็กน้อยแต่ไม่ใช่ปัญหาใหญ่ สิ่งสำคัญคือการดูแลตัวเองเป็นรายบุคคลมากกว่าครับ

Q. มีอาการเตือนก่อนเกิดโรคหลอดเลือดสมองหรือไม่?

ในมุมมองของหมอที่รักษาโรคนี้ ผมคิดว่าคำว่า ‘อาการเตือน’ อาจจะไม่ค่อยถูกต้องนัก บางกรณีอาจมีอาการของโรคหลอดเลือดสมองเกิดขึ้นชั่วคราวแล้วดีขึ้น เช่น จู่ๆ แขนขาอ่อนแรงเนื่องจากสมองขาดเลือดไปชั่วขณะแล้วกลับมาเป็นปกติ หากเกิดเหตุการณ์แบบนี้ต้องรีบมาโรงพยาบาลทันทีเสมือนว่าเกิดโรคหลอดเลือดสมองครั้งใหญ่ อย่าละเลยเพียงเพราะอาการหายไปเร็ว การมาตรวจเพื่อให้รู้ว่าเป็นปัญหาใหญ่หรือไม่และเพื่อการป้องกันคือสิ่งสำคัญที่สุด ไม่ว่าจะเป็นอาการเพียงเล็กน้อยก็ต้องรีบมาโรงพยาบาลครับ

Q. หากเกิดโรคหลอดเลือดสมองกะทันหัน ควรรับมืออย่างไร?

จริงๆ แล้วไม่มีวิธีปฐมพยาบาลด้วยตัวเองครับ หากมีอาการหลักๆ เช่น แขนขาอ่อนแรงกะทันหันจนขยับไม่ได้ พูดไม่ชัด พูดไม่ได้ หรือตาพร่ามัวมองไม่เห็นไปข้างหนึ่ง วิธีรับมือที่ดีที่สุดคือ ‘รีบมาโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด’ ครับ แพทย์ต้องรีบดำเนินการก่อนที่สมองจะเสียหายถาวร ซึ่งเป็นหน้าที่ของโรงพยาบาลที่คุณไม่สามารถทำเองได้ ควรทราบตำแหน่งของโรงพยาบาลระดับตติยภูมิ (โรงพยาบาลขนาดใหญ่) และรีบไปที่นั่นทันที ผมขอเน้นย้ำว่าในช่วงวิกฤตเฉียบพลัน การไปโรงพยาบาลขนาดใหญ่จะช่วยให้การรักษามีประสิทธิภาพและผลลัพธ์ที่ดีกว่าครับ

เมื่อเกิดอาการเฉียบพลัน ต้องรีบไปโรงพยาบาลขนาดใหญ่ทันที!

ในตอนที่ 2 เราจะมาพูดถึงวิธีการรักษาโรคหลอดเลือดสมองกันครับ 🤗